در روزگار قدیم، در سرزمین بابل، قانونی به نام قانون حمورابی وضع شد. یکی از بندهای این قانون می‌گفت: «اگر معمار خانه‌ای بسازد و آن خانه خراب شود و صاحب‌خانه بمیرد، معمار باید کشته شود.» دقیقاً معادل پوست در بازی.

پوست در بازی چیست؟

نسیم طالب در کتاب پوست در بازی توضیح می‌دهد: «وقتی تصمیمی می‌گیری، باید خودت هم درگیر عواقبش باشی و ریسکش را بپذیری. نمی‌شود کاری کنی یا حرفی بزنی؛ اما دیگران تاوان اشتباهت را بدهند.»

او معتقد است اگر کسی برای دیگران تصمیم بگیرد یا مشاوره بدهد، اما خودش از نتیجه تصمیمش آسیب نبیند، ممکن است تصمیم‌های خطرناکی بگیرد که به دیگران ضرر بزند. به قول طالب: «پوست در بازی، جلوی بی‌مسئولیتی را می‌گیرد.» اگر آدم‌ها درگیر نتیجه‌ی کارشان نباشند، سیستم‌ها وارد عمل می‌شوند و افراد بی‌مسئولیت را حذف می‌کنند یا اجازه می‌دهند بمانند.

مشکل بزرگ در سیاست و اقتصاد ما این است که تصمیم‌گیران اصلی، خودشان تاوان اشتباهاتشان را نمی‌دهند. نتیجه‌اش می‌شود فاجعه‌هایی مثل متروپل که امروز شاهدش هستیم.

قانون حمورابی در قرن 21

قانون حمورابی برای قرن 21 خیلی خشن است. نسیم طالب می‌گوید: «نه بی‌مسئولیتی کامل درست است و نه مجازات سخت مثل کشتن معمار. بهترین حالت این است که آدم‌ها در نتیجه‌ی کارهایشان شریک باشند.» اما در کشور ما، برعکس این اتفاق می‌افتد. کسانی که تصمیم می‌گیرند، نه‌تنها درگیر نتیجه‌ی کارشان نیستند؛ بلکه اشتباهاتشان را هم گردن نمی‌گیرند و حتی گاهی پست‌های جدیدی می‌گیرند.

در ماجراهایی مثل پلاسکو، سد گتوند، خشکی دریاچه ارومیه و زاینده‌رود یا سقوط هواپیمای اوکراینی، کدام مسئول استعفا داد یا اخراج شد؟ هیچ‌کس! انگار پوست هیچ‌کس در بازی نیست.

راهکارهای نسیم طالب برای ایجاد پوست در بازی

نسیم طالب برای کاهش بی‌مسئولیتی و افزایش پاسخگویی چند راهکار پیشنهاد می‌کند:

• ایجاد نظام‌های پاسخگویی: باید ساختارهایی طراحی شود که تصمیم‌گیران را ملزم به پذیرش پیامدهای کارهایشان کند؛ مانند کاهش پاداش یا از دست دادن جایگاه در صورت اشتباه.
• شفافیت در تصمیم‌گیری: تصمیم‌گیران باید فرآیند تصمیم‌گیری خود را به‌صورت شفاف بیان کنند تا مشخص شود چه کسی مسئول نتایج است.
• تناسب ریسک و پاداش: افرادی که از تصمیم‌هایشان سود می‌برند، باید در صورت زیان نیز هزینه بپردازند. این امر از تصمیم‌گیری‌های بی‌پروا جلوگیری می‌کند.
• حذف سپرهای محافظتی: باید از حمایت‌های غیرمنطقی از تصمیم‌گیران ناکارآمد، مانند حفظ جایگاهشان پس از خطا، جلوگیری شود.

این راهکارها تضمین می‌کنند که افراد پیش از اقدام، به پیامدهای احتمالی تصمیم‌هایشان بیندیشند و با احتیاط بیشتری عمل کنند.