مسیر کسب دانش و مهارت، مسیری پرفرازونشیب است که نیازمند مداومت و پایداری است.
برای همین، لازم است این راه را بهتر بشناسیم. «اثر دانینگ – کروگر» چشم‌اندازی کلی از این مسیر به ما می‌دهد.

توهم دانایی

آیا تابه‌حال دقت کرده‌اید که بسیاری از افراد بی‌منطق، نمی‌دانند که دانش کافی ندارند؟

واقعیت این است که بسیاری از افراد حتی قادر به درک ناآگاهی خودشان نیستند. به‌عبارت دیگر، آن‌قدر ناآگاه‌اند که متوجه بی‌منطقی خودشان هم نیستند. این ناآگاهی، باعث ایجاد احساس اعتمادبه‌نفس و ادعای دانایی در آن‌ها می‌شود.

همه‌ی افراد، زمانی‌که برای اولین‌بار با مهارت یا دانش خاصی آشنا می‌شوند، اعتمادبه‌نفس لازم برای اظهار نظر درباره‌ی آن مسئله را ندارند. اما به‌محض این‌که راجع‌به آن موضوع، اطلاعات یا مهارتی (هرچند اندک) کسب کنند، تصور می‌کنند که به تمامی مطالب آن حوزه مسلط هستند.

بسیاری از افراد، متأسفانه در همان سطح باقی می‌مانند. نتیجه‌ی داشتن دانش سطحی، اعتمادبه‌نفس کاذب و ادعای آگاهی است. در این مرحله، فرد دچار توهم دانایی می‌شود. لازمه‌ی رهایی از این توهم، ادامه‌ دادن مسیر یادگیری است.

حرکت در مسیر دانش و مهارت

در مرحله‌ی بعد، عده‌ی بسیار اندکی تلاش می‌کنند دانش و مهارت خود را ارتقا دهند. کمی که می‌گذرد، متوجه می‌شوند که درواقع چیزی نمی‌دانستند. درست همین‌جاست که بسیاری دچار ناامیدی می‌شوند.

در نهایت، افراد بسیار محدودی در این مسیر پایدار می‌مانند و با تمرین و تکرار مداوم، به‌سمت متخصص شدن پیش می‌روند.

مشکل جامعه، افراد بی‌سواد یا باسواد نیستند؛ فرد بی‌سواد، به ندانستن خود آگاه است و ادعایی ندارد. فرد باسواد هم می‌داند که چیزهای زیادی هست که باید بیاموزد. اما افراد کم‌سواد، تصور می‌کنند که همه‌چیز را می‌دانند و این، آفتی مهلک برای هر جامعه‌ای است.

اثر دانینگ کروگر چیست؟

اثر دانینگ کروگر می‌گوید:
افرادی که در یک مهارت ضعیف هستند، متوجه این ضعف نمی‌شوند و توانمندی خود را بسیار بالاتر از واقعیت ارزیابی می‌کنند.
در مقابل، افرادی که واقعاً در یک حوزه متخصص‌اند، چون می‌دانند کسانی هستند که سطح دانش بالاتری دارند، خودشان را متخصص نمی‌دانند.

نقل‌قولی معروف و منسوب به دکتر حسابی می‌گوید:
«حاصل‌ضرب توان در ادعا مقدار ثابتی است؛ یعنی هرچه توانایی افراد بیشتر باشد، ادعایشان کمتر است و برعکس.»

آن‌کس که بداند…

اثر دانینگ – کروگر را می‌توان در این شعر پرمفهوم هم خلاصه کرد:

آن‌کس که بداند و بداند که بداند
اسب خِرَد از گنبد گردون بجَهاند

آن‌کس که بداند و نداند که بداند
آگاه نمایید که بس خفته نماند

آن‌کس که نداند و بداند که نداند
لنگان خَرَک خویش به منزل برساند

آن‌کس که نداند و نداند که نداند
در جهل مرکب اَبَدالدّهر بماند

ویژگی‌های توهم دانایی

براساس پژوهش‌های دانینگ و کروگر، افرادی که دچار توهم دانایی هستند، معمولاً ویژگی‌های زیر را دارند:

• فقط خودشان را قبول دارند.
• در مورد همه‌چیز اظهار نظر می‌کنند.
• ادعای زیادی دارند. (افراد واقعاً دانا نیازی به اثبات خود ندارند.)
• بیش‌ازحد به علم خود مطمئن‌اند.