کتاب سرمایهداری (2015) داستان ظهور نظام اجتماعی-اقتصادی غالبی را تعریف میکند که جامعهی مدرن بر آن استوار است. تاریخ این نظام، از شروع سادهاش در اروپای قرون وسطی تا سلطهی جهانی فعلیاش، همواره پویا و گاهی هم بیثبات بوده است. بااینحال، شناخت تأثیر سرمایهداری بر پیشرفت جوامع طی دویست سال اخیر، برای درک وضعیت انسان مدرن اهمیت زیادی دارد.
جیمز فالچر عضو هیئتعلمی دانشگاه لستر است و در آنجا جامعهشناسی تدریس میکند. او علاوه بر کتاب سرمایهداری، در تألیف کتاب درسی «جامعهشناسی» انتشارات دانشگاه آکسفورد نیز مشارکت داشته. این کتاب اکنون به چاپ چهارم رسیده است.
با سازوکار درونی و تاریخ جامعهی سرمایهداری مدرن ما آشنا شوید.
سرمایهداری، شاهرگ حیاتیای که اقتصاد و جامعهی بیشتر کشورهای جهان بر پایهی آن میچرخد.
همهی ما کموبیش میدانیم سرمایهداری چیست؛ اما تاریخچهی آن و چگونگی رسیدنش به جایگاه امروزی را نمیدانیم.
نفوذ سرمایهداری بر بشریت را در طول تاریخ دویستسالهی خود، نمیتوان دستکم گرفت؛ از چرایی شکلگیری اولیهی آن در انگلستان گرفته تا چگونگی تأثیرش بر بحران مالی سالهای 2007-2008. با ترکیب تاریخ سرمایهداری و درک سازوکار اصلی آن، یعنی استفاده از پول برای تولید پول بیشتر، میتوانیم پیشبینی کنیم که این نظام در آینده چگونه بر بشریت تأثیر خواهد گذاشت.
سرمایهداری ابتدا به اروپا و آمریکای شمالی محدود بود؛ اما امروز آثار آن تقریباً در تمام دنیا حس میشود؛ بنابراین درک آن بیشتر از هر زمان دیگری لازم است.
امروزه بیشتر جهان با درجات مختلفی بر اساس سرمایهداری اداره میشود. البته سرمایهداری یک شکل واحد ندارد؛ اما همهی انواع آن چند اصل مشترک دارند.
بهطور خلاصه، مشخصهی اصلی سرمایهداری، سرمایهگذاری پول برای کسب سود است. پولی که به این شکل سرمایهگذاری میشود «سرمایه»، کسانی که این کار را میکنند «سرمایهدار» و درآمد مازاد حاصل از آن «سود» نام دارد.
هر چیزی که بتوان آن را بهنوعی به پول تبدیل کرد، سرمایه است. مثلاً صاحبخانهها میتوانند خانهی خود را بفروشند، آن را اجاره دهند یا برای گرفتن وام، آن را وثیقه بگذارند.
یکی دیگر از مشخصههای سرمایهداری، وابستگی آن به کار دستمزدی است. نیروی کار، در ترکیب با سرمایههایی چون ماشینآلات، ساختمانها و مواد خام، برای تولید کالا و خدمات لازم است. کارگران نیز در مقابل کارشان از کارفرمایان مزد میگیرند.
کار دستمزدی فقط برای تولید در نظام سرمایهداری مهم نیست؛ بلکه در مصرف سرمایهدارانه نیز نقشی حیاتی دارد.
کارگران بهتنهایی نمیتوانند همهی کالاها و خدمات موردنیاز خود مثل غذا یا خانه را تولید کنند؛ پس باید آنها را بخرند. این کار باعث ایجاد تقاضا برای محصولات تولیدشده در نظام سرمایهداری میشود و در نتیجه، از همان ابتدا برای کارگران دستمزدی شغل فراهم میکند.
به این ترتیب، کار دستمزدی ارتباطی اساسی میان تولید و مصرف در نظام سرمایهداری برقرار میکند و سرانجام، همهی فرایندهای مصرف و تولید سرمایهدارانه در چارچوب بازارهای سرمایهداری صورت میگیرد.
در دوران قبل از سرمایهداری، بیشتر مردم فقط مصرفکنندهی تولیدات خود بودند؛ اما امروز، بازارهای پویای سرمایهداری این امکان را فراهم کردهاند که تقریباً هر چیزی تولید و مصرف شود؛ فقط به این شرط که تقاضایی برایش باشد.
این بازارها ممکن است فیزیکی باشند؛ مانند فروشگاهها و بازارهای سنتی، یا مجازی؛ مانند فضاهای آنلاین که در آن افراد به خریدوفروش الکترونیکی کالا میپردازند.
در بستر بازارها، تلاش سرمایهداران برای کسب سود بیشتر از رقبا، به پدیدهای به نام «رقابت» را به وجود میآورد. رقابت یکی از پایههای اصلی سرمایهداری است.
رقابت به شکلهای مختلفی بروز میکند؛ از جمله با کاهش هزینهها. یک روش برای کاهش هزینه، کم کردن دستمزد کارگران است. روش دیگر نوآوری بیشتر با ساخت ماشینهایی است که جایگزین نیروی کار انسان شوند.
سرمایهداران با پایین آوردن هزینهها، کالاهای خود را ارزانتر از رقبا میفروشند و در نتیجه سود بیشتری به دست میآورند.