کتاب کنترل در دست سازندگان (2023) استدلال میکند که NFTها فقط اشیای کلکسیونی دیجیتال نیستند؛ بلکه انقلابی ساختاری در خلاقیت و مالکیتاند. ادوارد لی نشان میدهد که چگونه هنرمندان، موسیقیدانان، برندها و کاربران عادی با استفاده از توکنها براساس بلاکچین، قدرت را از پلتفرمهای متمرکز پس میگیرند.
ادوارد لی متخصص برجستهای در زمینهی قانون، فناوری و خلاقیت دیجیتال است. او استاد حقوق و مدیر مرکز طراحی، حقوق و فناوری در دانشکده حقوق شیکاگو-کنت در مؤسسه فناوری ایلینوی است؛ اولین نهاد آمریکایی که به مطالعهی خلاقیت و فناوری اختصاص دارد. لی پروژهی اینترنت آزاد را بنیان گذاشت و وبسایت nouNFT.com را اداره میکند؛ پلتفرمی برای تحلیل پیشرفتهای NFT. لی همچنین عکاس قابلی است.
کتاب کنترل در دست سازندگان، با مقایسهای چشمگیر بین پابلو پیکاسو و نسل جدید هنرمندان دیجیتال آغاز میشود. پیکاسو در هشتاد سال هزاران نقاشی خلق کرد؛ اما سازندگان امروز با الگوریتمها و کد میتوانند در چند روز دههزار اثر تولید کنند. ادوارد لی از این تحول برای معرفی موضوع اصلی استفاده میکند: فناوری، خودِ خلاقیت را بازتعریف کرده است.
هنرمندان با ظهور توکنهای غیرقابلمعاوضه یا همان NFT، حالا میتوانند آثار دیجیتال را در مقیاس جهانی بفروشند، معامله کنند و اصالتشان را ثابت کنند. لی استدلال میکند که این تغییر نشاندهندهی «رنسانس مجازی» است که با انقلاب هنری قرن پانزدهم برابری میکند. انافتی با امکان مالکیت قابلاثبات، بازارهای غیرمتمرکز و درآمد مستقیم سازندگان، مدلی برای آزادی دیجیتال و پایداری هنری است. لحن لی متعادل اما آیندهنگر است: او اعتراف میکند انافتی هنوز کمی پرهرجومرج است؛ اما خوانندگان را ترغیب میکند که فراتر از آن را ببینند: آیندهای که در آن سازندگان واقعاً کنترل سرمایهی فکری و فرهنگی خود را به دست میگیرند.
ادوارد لی کتاب کنترل در دست سازندگان را با تصویری جسورانه آغاز میکند: پابلو پیکاسو در طول دههها با زحمت هزاران اثر نقاشی کرد؛ اما هنرمندان مولد امروزی با استفاده از الگوریتمها میتوانند یکشبه دههزار اثر خلق کنند. این تفاوت نشاندهندهی تغییری عمیق در فرهنگ است؛ ظهور رنسانس مجازی که در آن خلاقیت دیگر به زمان یا مواد محدود نیست.
تا قرنها، هنرمندان به حامیان، گالریها و ناشران وابسته بودند تا آثارشان را منتشر کنند. اینترنت این روند را تغییر داد؛ اما پلتفرمهای متمرکزی مثل یوتیوب، اسپاتیفای، اینستاگرام، خیلی زود به نگهبانان جدید تبدیل شدند و توزیع، درآمدزایی و مالکیت را کنترل کردند. لی استدلال میکند که NFTها این سلسلهمراتب را به هم میزنند. این توکنهای براساس بلاکچین به سازندگان امکان میدهند آثار دیجیتال خود را مستقیماً ثبت کنند، بفروشند و مالکیت و اصالت را در کد عمومی جای دهند. نتیجه، اقتصادی است که در آن هنرمندان میتوانند نویسندگی خود را اثبات کنند، از فروشهای مجدد حق امتیاز بگیرند و بدون واسطه با مخاطبان ارتباط برقرار کنند.
لی این تغییر را «انقلاب سازندگان» مینامد. این انقلاب شبیه دموکراتیک شدن چاپ در قرن پانزدهم است: چاپخانهی گوتنبرگ به نویسندگان و متفکران اجازه داد کنترل مذهبی و اشرافی را دور بزنند. انافتی هم همین کار را برای سازندگان امروزی انجام میدهد و استقلال اقتصادی و دیده شدن فرهنگی را به آنها میدهد.
اما لی اشاره میکند که این انقلاب هنوز جوان و پراشتباه است و باید با ناپایداریهای فنی، عدم قطعیتهای قانونی و نابرابریهای اخلاقی روبهرو شود. اما در مسیر بزرگ تاریخ خلاقیت، NFT نقطهعطفی است؛ لحظهای که هنرمندان دوباره ابزارهای نویسندگی را به دست میگیرند.