هنوز هم اقتصاد پر از فرمولهای ریاضی، نمودارها و تصورات غیرواقعی دربارهی رفتار انسان است. اقتصاددانان برای ساده کردن مسئله، فرض میکنند که همهی افراد منطقی عمل میکنند و همیشه بهترین انتخابها را انجام میدهند. اما ریچارد اچ. تیلر معتقد است که انسانهای واقعی غیرمنطقی و غیرقابلپیشبینی رفتار میکنند. او توضیح میدهد که چرا ما بعضی وقتها کارهایی میکنیم که منطقی به نظر نمیرسد و این کجرفتاریها یا رفتارهای غیرعادی چطور روی اقتصاد اثر میگذارد. این نوشته میخواهد به ما بگوید که اگر این چیزها را بفهمیم، میتوانیم در آینده تصمیمهای بهتری بگیریم.
ریچارد اچ. تیلر، رئیس انجمن اقتصاد آمریکا در سال ۲۰۱۵، استاد علوم رفتاری و اقتصاد در دانشگاه شیکاگو است. او نویسندهی مشترک کتاب پرفروش تلنگر است.
اقتصاد همچنان پر است از معادلهها و نمودارهای ریاضی و انتظارات غیرواقعی دربارهی رفتار انسان. اقتصاددانان برای ساده کردن قضیه، فرض میکنند که تمامی افراد بهطور منطقی رفتار میکنند و در هر زمان بهترین انتخابها را میکنند. اما، ریچارد اچ. تیلر، اقتصاددان و نویسندهی کتاب تلنگر معتقد است که انسانهای واقعی به شیوهای غیرمنطقی و پیشبینیناپذیر عمل میکنند. او با روایت کردن داستانهای طنزآمیز دربارهی مبارزههای خود با جریان اصلی اقتصاد، استدلال میکند که علوم رفتاری میتواند اقتصاد را بهتر پیشبینی کند. اقتصاد رفتاری باعث سیاستگذاری بهتر میشود و شناخت از انسان را بیشتر میکند.
اقتصاد به دلیل نظریههای بنیادی گسترده و تأثیرشان بر زندگی افراد، تأثیرگذارترین علوم اجتماعی است. این نظریهها بیان میکنند که افراد همیشه بهترین تصمیمات را با توجه به بودجهی خود میگیرند و بازارهای آزاد به سوی تعادل حرکت میکنند؛ جایی که در آن عرضهی یک کالا یا خدمات با تقاضای آن برابر است.
اما این فرضیات درست نیستند. تصمیمگیری منطقی برای افراد عادی غیرممکن است. خرید از یک سوپرمارکت را در نظر بگیرید. با این همه کالا، چطور افراد میتوانند همیشه بهترین را انتخاب کنند؟ منطقی فکر کردن در کارهایی مثل ازدواج حتی سختتر است. آمار بالای طلاق نشان میدهد که انتخابهای زناشویی اصلاً بهینه نیستند.
تصمیمگیری بیطرفانه هم یکی دیگر از فرضیات نادرست در نظریهی اقتصادی است. مدلهای اقتصادی بهجای انسان یا انسان خردمند، دربارهی موجودی خیالی به نام انسان اقتصادی، «هومو اکونومیکوس» یا «ایکان» حرف میزنند؛ یک تصمیمگیرندهی کاملاً منطقی که همیشه بهترین تصمیمها را میگیرد. تصمیمگیری واقعی انسان بیشتر وقتها باعث «کجرفتاری» میشود؛ برای همین پیشبینیهایی که بر اساس رفتار منطقی انسان اقتصادی هستند، معمولاً اشتباهاند. مثلاً، تعداد کمی از اقتصاددانان بحران مالی سال ۲۰۰۸ را پیشبینی کردند؛ چون در مدل آنها یک بحران مالی «نباید اتفاق میافتاد.»
مدلهای اقتصادی که در آنها همه مثل انسان اقتصادی رفتار میکنند، هنوز «یک شروع خوب» برای تحلیلهای اقتصادی هستند؛ اما توضیحات بهتری دربارهی آدمها در اقتصاد رفتاری پیدا میشود؛ علمی که روانشناسی و دیگر علوم اجتماعی را با اقتصاد ترکیب کرده است.
یک پاسخ
بررسی علوم رفتاری و تاثیر آن بر تصمیم های اقتصادی واقعا موضوعی جذاب است.