این رمان مشهور هنوز هم در دنیای امروز حرف‌های زیادی برای گفتن دارد.
در اوایل دهه‌ی 1990، با پایان جنگ سرد، فرانسیس فوکویاما یک نظریه‌ی سیاسی جالب ارائه کرد. او به این نتیجه رسیده بود که تاریخ، به معنای همیشگی آن، به پایان راه خود رسیده است. به‌هرحال، اتحاد شوروی در رقابت سیاسی و اقتصادی شکست خورده بود و راه برای گسترش دموکراسی لیبرال در سراسر جهان باز شده بود تا آزادی و ثروت را به همه‌ی ملت‌ها ببرد. به نظر می‌رسید همه می‌توانند در صلح و شادی زندگی کنند.
اما این خوش‌بینی خیلی دوام نیاورد. واقعیت این بود که فوکویاما اشتباه می‌کرد و از آن زمان، حکومت‌های تمامیت‌خواه به جهان برگشته‌اند. حکومت‌هایی که به این باور خطرناک عقیده دارند که پیشرفت فقط در سایه‌ی یک چهره‌ی سیاسی قدرتمند با اختیارات فراوان ممکن است. رهبری خودکامه ناگزیر به سرکوب می‌انجامد. وقتی نظرات مخالف تحمل نشوند و آزادی‌ها از بین بروند، جامعه‌ی انسانی دیگر شکوفا نمی‌شود. تاریخْ این درس را با دو نمونه‌ی آشکار، یعنی رژیم استالین در شوروی و آلمان نازی، به ما داده است.
نبوغ جورج اورول در این است که رمان ویران‌شهری «1984» را در اواخر دهه‌ی 1940 نوشت؛ یعنی زمانی که جهان هنوز کاملاً از عمق فجایع آن دو رژیم باخبر نشده بود. کتاب او یک داستان علمی-تخیلی است؛ اما سازوکارهای قدرت و سرکوب را به شکلی حیرت‌آور و دقیق پیش‌بینی می‌کند.
بنابراین، برای فهمیدن اینکه چه چیزی تمامیت‌خواهی را تا این اندازه خطرناک می‌کند، بیایید به بررسی مهم‌ترین مفاهیم «1984» بپردازیم. در خلاصه کتاب ۱۹۸۴، با سه شخصیت اصلی آشنا می‌شوید که هرکدام دیدگاه متفاوتی درباره‌ی تلاش برای بقا در جامعه‌ای دارند که کاملاً در سلطه‌ی یک دیکتاتور پلید است. دیکتاتوری با نام… بله، این نام را حتماً شنیده‌اید، «برادر بزرگ».

سال 1984 است. وینستون اسمیت در لندن زندگی می‌کند. اما این لندن آن لندنی که می‌شناسیم، نیست. لندن حالا بخشی از یک ابَر حکومت به نام اوشینیا شده که شامل بریتانیا، قاره‌های آمریکا و استرالیاست. سرزمینی که زمانی انگلستان نام داشت، حالا «نوار فرود شماره‌یک» نامیده می‌شود.
وینستون برای INGSOC کار می‌کند که نام حزب حاکم اوشینیا و مخفف «سوسیالیسم انگلیسی» است. مردم آن را معمولاً «حزب» می‌خوانند. این نام نباید شما را به اشتباه بیندازد؛ درواقع، ما با توتالیتاریسم و تمامیت‌خواهی تمام‌عیار روبه‌رو هستیم. یکی از ابزارهای اصلی حزب برای کنترل مردم، نظارت است. وینستون در راه آپارتمانش از کنار پوسترهای زیادی می‌گذرد که یک پیام را تکرار می‌کنند: «برادر بزرگ تو را می‌پاید». برادر بزرگ رهبر اوشینیا است؛ مردی خوش‌تیپ با سبیلی پرپشت. تصویر او طوری است که انگار چشمانش قدم‌به‌قدم شما را دنبال می‌کند.
اما این شعار چیزی فراتر از تبلیغات است. در بیشتر خانه‌ها و مکان‌های عمومی یک «تله‌اسکرین» نصب شده است. این دستگاه دوکاره هم برنامه‌های دولتی را بدون‌وقفه پخش می‌کند و هم شما را زیر نظر دارد؛ حتی وقتی خوابیده‌اید. خوشبختانه آپارتمان وینستون یک کنج کوچک دارد که از چشم تله‌اسکرین دور است. وینستون در همین کنج است که نوشتن خاطرات مخفی‌اش را آغاز می‌کند. با خواندن خاطراتش می‌فهمیم که او چقدر بیمار و بدبخت است. غذا کم است، لباس و تیغ به‌سختی گیر می‌آید و وینستون انگار فقط با نان کهنه و جینی بدمزه زنده مانده است. او دارد از درون خرد می‌شود و از جایگاهش در «حلقه‌ی بیرونی» جامعه ناراضی است.
لازم است بدانید که در اوشینیا سه طبقه داریم. در بالا، «حلقه‌ی درونی» قرار دارد؛ یعنی قدرتمندانی که دولت را می‌چرخانند. در طبقه‌ی میانی «حلقه‌ی بیرونی» است که شامل کارمندانی مثل وینستون می‌شود و در پایین‌ترین سطح، «پرول‌ها» یا کارگران هستند که کارهای سخت بدنی انجام می‌دهند. همه، به خصوص دو طبقه‌ی پایین، مجبورند هر روز در مراسمی به نام «دو دقیقه نفرت» شرکت کنند. این برنامه برای تحریک خشم علیه دشمنان دولت، چه خائنان و چه خارجی‌ها، طراحی شده است.
شغل وینستون در «وزارت حقیقت» است؛ جایی که کارش بازنویسی تاریخ است. او اسناد قدیمی را پیدا می‌کند و آن‌ها را طوری تغییر می‌دهد که با نسخه‌ی حقیقت موردنظر حزب یکی باشد. علاوه بر این، «وزارت صلح» مسئول جنگ‌های بی‌پایان با دو ابرقدرت دیگر، یعنی اوراسیا و ایستیشیا، است. «وزارت فراوانی» مسئول غذا و صنعت است و «وزارت عشق» بر نظارت، بازجویی و شکنجه‌ی متهمان به «اندیشه‌جرم» نظارت دارد.
مفهوم اندیشه‌جرم باعث شده وینستون همیشه در ترس زندگی کند. نظارت آن‌قدر شدید است که یک نگاه اشتباه یا حرفی در خواب، باعث می‌شود «پلیس اندیشه» شما را دستگیر کند. اگر دستگیر شوید، «بخار» می‌شوید؛ یعنی تمام ردپاهایتان از تاریخ پاک می‌شود. نام این وزارتخانه‌ها به شکل کنایه‌آمیزی سه شعار اصلی حزب را فریاد می‌زند: «جنگ صلح است»، «آزادی بردگی است» و «نادانی قدرت است».
فصل‌های اول «1984» ما را با اساس یک دولت تمامیت‌خواه آشنا می‌کند. سه ستون اصلی این حکومت عبارتند از: نظارت دائمی، تبلیغات مداوم و بازنویسی تاریخ. حزب با این ابزارها روایت‌ها را کنترل می‌کند، همه را تحت فشار روانی نگه می‌دارد و تفکر خاصی را به مردم تحمیل می‌کند. برای مثال، اگر در مراسم دو دقیقه نفرت به اندازه‌ی کافی از دشمن ابراز انزجار نکنی، به اندیشه‌جرم مظنون می‌شوی.
شخصیت وینستون هم قدرت و هم ضعف این سیستم را به ما نشان می‌دهد. او اعتراف می‌کند که تبلیغات او را تحریک می‌کند و نمی‌تواند خودش را کنترل کند. اما در عین حال، فشار نظارت و آگاهی از اینکه تاریخ در حال تحریف است، او را به مرز فروپاشی رسانده است. اگر درباره‌ی یک چیز دروغ می‌گویند، چرا درباره‌ی همه چیز دروغ نگویند؟ آیا واقعاً جنگی وجود دارد؟ آیا برادر بزرگ واقعی است یا فقط یک عکس روی دیوار است؟ یکی از ایده‌های تکرارشونده در کتاب 1984 این است که بعضی حقایق تغییرناپذیرند. وینستون با چنگ و دندان به این باور چسبیده که 2 به علاوه‌ی 2 همیشه 4 می‌شود. اما می‌داند روزی حزب ممکن است بگوید 2 به علاوه‌ی 2 مساوی 5 است و بسیاری هم آن را باور خواهند کرد. و چرا که نه؟ اگر کسی به گذشته نگاه کند، می‌بیند که همیشه همین‌طور بوده است. وینستون به‌حق دچار پارانویا شده است.